Incoterms 2020: risk nerede geçer, sigortayı kim yaptırır?
Incoterms, satış sözleşmesinde malın nerede teslim edildiğini, masrafı kimin ödediğini ve riskin hangi anda satıcıdan alıcıya geçtiğini belirleyen 11 kısaltmadır. Nakliyat sigortasını kimin yaptıracağı da buna bağlıdır: yolculuğun riski hangi taraftaysa sigorta da o tarafın sorumluluğundadır.
Güncel mi? Evet. Yürürlükteki sürüm Incoterms 2020. Bir sonraki sürüm Incoterms 2030 olacak ve 2029 sonunda yayımlanması bekleniyor. Sözleşmeye şartı yer ve sürümle birlikte yazın: FOB Mersin Limanı, Incoterms 2020.
Risk ve masraf nerede el değiştirir?
Mor çizgi riskin satıcıda kaldığı yolu, ince çizgi satıcının ödediği taşımayı gösterir. C ile başlayan şartlarda ikisi ayrılır: satıcı navlunu öder, ancak yolculuğun riski alıcıdadır. Çerçeveli satırlarda sigorta satıcının sorumluluğundadır.
Risk: satıcının tesisinde.
Risk: taşıyıcıya teslimde.
Risk: gemi yanında.
Risk: gemiye yüklenince.
Risk: gemiye yüklenince. Taşıma masrafı varışa kadar satıcıda.
Risk: gemiye yüklenince. Taşıma masrafı varışa kadar satıcıda.
Risk: ilk taşıyıcıya teslimde. Taşıma masrafı varışa kadar satıcıda.
Risk: ilk taşıyıcıya teslimde. Taşıma masrafı varışa kadar satıcıda.
Risk: varış yerinde, araç üstünde.
Risk: varış yerinde, boşaltılınca.
Risk: varış yerinde, gümrüklenmiş.
Kimin sigortası, hangi noktadan itibaren?
- Sigorta, yolculukta riski taşıyan tarafın sorumluluğundadır. EXW, FCA, FAS, FOB, CFR ve CPT'de bu alıcıdır; poliçe riskin geçtiği andan, en geç yük yola çıkmadan başlamalıdır.
- Satıcı yalnız iki şartta sigorta yaptırmak zorundadır. CIF'te en az dar kapsamlı ICC (C), CIP'te en az geniş kapsamlı ICC (A). Bedel en az fatura değerinin %110'udur.
- D ile başlayan şartlarda yolculuğun riski satıcıdadır. DAP, DPU ve DDP'de Incoterms sigorta zorunluluğu getirmez; ancak risk varışa kadar satıcıda olduğundan sigorta satıcının sorumluluğundadır ve tavsiye edilir.
CIF ile alım yapıyorsanız satıcının poliçesi çoğu zaman yeterli değildir: kırılma, ıslanma ve hırsızlık (C) klozunda yoktur, hasarda da yurt dışındaki bir şirkete başvurursunuz. Ayrıntı için ICC (A), ICC (C) ve Total Loss rehberine bakın.
Kim neyi yapar, kim öder?
Satırlar ihracattan ithalata kadar işin sırasını izler. Telefonda tabloyu yana kaydırarak bütün şartları görebilirsiniz.
| Her taşıma türü | Yalnız deniz ve iç su yolu | Her taşıma türü | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| EXWİşyerinde teslim | FCATaşıyıcıya masrafsız teslim | FASGemi yanında masrafsız teslim | FOBGemide masrafsız teslim | CFRMasraflar ve navlun | CIFMasraflar, sigorta ve navlun | CPTTaşıma ücreti ödenmiş olarak | CIPTaşıma ve sigorta ücreti ödenmiş olarak | DAPBelirlenen yerde teslim | DPUBelirlenen yerde boşaltılmış olarak teslim | DDPGümrük vergileri ödenmiş olarak teslim | |
| Risk geçer | Satıcının tesisinde | Taşıyıcıya teslimde | Gemi yanında | Gemiye yüklenince | Gemiye yüklenince | Gemiye yüklenince | İlk taşıyıcıya teslimde | İlk taşıyıcıya teslimde | Varış yerinde, araç üstünde | Varış yerinde, boşaltılınca | Varış yerinde, gümrüklenmiş |
| İhracat ambalajı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Satıcı tesisinde yükleme | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Çıkış limanına veya terminaline taşıma | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| İhracat gümrük işlemleri | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Çıkış terminali masrafları | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Ana taşıma aracına yükleme | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Ana taşıma (navlun) | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Sigorta | Zorunlu değil | Zorunlu değil | Zorunlu değil | Zorunlu değil | Zorunlu değil | Satıcıen az ICC (C) | Zorunlu değil | Satıcıen az ICC (A) | Zorunlu değil | Zorunlu değil | Zorunlu değil |
| Varış terminali masrafları | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Varış yerine taşıma | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Varış yerinde boşaltma | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Alıcı |
| İthalat gümrüğü, vergi ve harçlar | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı |
Varış terminali gibi bazı masraflar taşıma sözleşmesine göre değişebilir. C şartlarında navluna dahil edilen masraflar satıcıda kalır.
11 şart, kısaca
- EXW İşyerinde teslim Ex Works · (teslim yeri)
Satıcının en az yükümlülük aldığı şart. Yükleme, ihracat gümrüğü ve taşımanın tamamı alıcıya kalır.
Risk geçer: Mal, satıcının tesisinde alıcıya hazır edildiği anda.
Sigorta: Zorunlu değil. Risk baştan alıcıda olduğundan sigorta alıcının sorumluluğundadır.
- FCA Taşıyıcıya masrafsız teslim Free Carrier · (teslim yeri)
Satıcı ihracat gümrüğünü yapar ve malı alıcının taşıyıcısına teslim eder. Konteyner yüklerinde FOB yerine önerilen şarttır.
Risk geçer: Mal, alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim edildiği anda.
Sigorta: Zorunlu değil. Ana taşımada risk alıcıda olduğundan sigorta alıcının sorumluluğundadır.
- FAS Gemi yanında masrafsız teslim Free Alongside Ship · (yükleme limanı)
Dökme ve proje yüklerinde kullanılır. Gemiye yükleme ve navlun alıcıya aittir.
Risk geçer: Mal, yükleme limanında geminin yanına konduğu anda.
Sigorta: Zorunlu değil. Gemiye yüklemeden itibaren risk alıcıda olduğundan sigorta alıcının sorumluluğundadır.
- FOB Gemide masrafsız teslim Free On Board · (yükleme limanı)
Satıcı malı gemiye yükler, navlunu ve deniz yolculuğunun riskini alıcı üstlenir.
Risk geçer: Mal, yükleme limanında gemiye yüklendiği anda.
Sigorta: Zorunlu değil. Deniz yolculuğunda risk alıcıda olduğundan sigorta alıcının sorumluluğundadır.
- CFR Masraflar ve navlun Cost and Freight · (varış limanı)
Satıcı navlunu varış limanına kadar öder, ancak risk yükleme limanında alıcıya geçer. En çok karıştırılan şartlardan biridir.
Risk geçer: Mal, yükleme limanında gemiye yüklendiği anda.
Sigorta: Zorunlu değil. Navlunu satıcı öder, ancak yolculuktaki risk alıcıdadır; sigorta alıcının sorumluluğundadır.
- CIF Masraflar, sigorta ve navlun Cost, Insurance and Freight · (varış limanı)
CFR'ye ek olarak satıcı, alıcı lehine sigorta yaptırır. Asgari teminat dar kapsamlı ICC (C) klozudur.
Risk geçer: Mal, yükleme limanında gemiye yüklendiği anda.
Sigorta: Zorunlu. Satıcının sorumluluğundadır; en az ICC (C), bedel en az fatura değerinin %110'u.
- CPT Taşıma ücreti ödenmiş olarak Carriage Paid To · (varış yeri)
Satıcı taşıma ücretini varış yerine kadar öder, risk ise ilk taşıyıcıya teslimde alıcıya geçer.
Risk geçer: Mal, ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda.
Sigorta: Zorunlu değil. Taşıma ücretini satıcı öder, ancak risk ilk taşıyıcıda alıcıya geçer; sigorta alıcının sorumluluğundadır.
- CIP Taşıma ve sigorta ücreti ödenmiş olarak Carriage and Insurance Paid To · (varış yeri)
CPT'ye ek olarak satıcı, alıcı lehine geniş kapsamlı ICC (A) sigortası yaptırır.
Risk geçer: Mal, ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda.
Sigorta: Zorunlu. Satıcının sorumluluğundadır; 2020'den beri en az ICC (A), bedel en az fatura değerinin %110'u.
- DAP Belirlenen yerde teslim Delivered at Place · (varış yeri)
Satıcı malı varış yerine kadar getirir. Boşaltma ve ithalat gümrüğü alıcıya aittir.
Risk geçer: Mal, varış yerinde boşaltmaya hazır şekilde araç üstünde alıcıya bırakıldığı anda.
Sigorta: Zorunlu değil, ancak tavsiye edilir. Yolculuk boyunca risk satıcıda olduğundan sigorta satıcının sorumluluğundadır.
- DPU Belirlenen yerde boşaltılmış olarak teslim Delivered at Place Unloaded · (varış yeri)
2020'de eski DAT şartının yerine geldi. Boşaltmayı da satıcı yapar; ithalat gümrüğü alıcıdadır.
Risk geçer: Mal, varış yerinde araçtan boşaltılıp alıcıya bırakıldığı anda.
Sigorta: Zorunlu değil, ancak tavsiye edilir. Boşaltma dahil risk satıcıda olduğundan sigorta satıcının sorumluluğundadır.
- DDP Gümrük vergileri ödenmiş olarak teslim Delivered Duty Paid · (varış yeri)
Satıcının en çok yükümlülük aldığı şart. İthalat gümrüğü ve vergiler dahil her şey satıcıdadır.
Risk geçer: Mal, ithalat işlemleri yapılmış olarak varış yerinde araç üstünde alıcıya bırakıldığı anda.
Sigorta: Zorunlu değil, ancak tavsiye edilir. Yolculuk boyunca risk satıcıda olduğundan sigorta satıcının sorumluluğundadır.
Incoterms 2020 hâlâ geçerli mi?
Evet. Yürürlükteki sürüm 1 Ocak 2020'den beri uygulanan Incoterms 2020'dir. ICC yeni sürüm üzerinde çalışıyor; Incoterms 2030'un 2029 sonunda yayımlanması bekleniyor. Sözleşmede hangi sürümün geçerli olduğunu açıkça yazmak gerekir, örneğin 'FOB Mersin Limanı, Incoterms 2020'.
Hangi Incoterms şartlarında sigortayı satıcı yaptırmak zorunda?
Yalnız CIF ve CIP şartlarında. CIF'te asgari teminat ICC (C), CIP'te ICC (A) klozudur. Her ikisinde de sigorta bedeli en az fatura değerinin %110'udur. Diğer dokuz şartta sigorta zorunlu değildir, taraflar kendi aralarında karar verir.
FOB veya CFR ile ithalat yapıyorum. Sigortayı kim yaptırmalı?
Siz, yani alıcı. Bu şartlarda risk, yük yükleme limanında gemiye konduğu anda size geçer. Deniz yolculuğundaki bir hasar sizin zararınız olur, bu yüzden poliçeyi yük yola çıkmadan yaptırmalısınız.
CIF ile alım yaptım, satıcı sigorta yaptırdı. Yeterli mi?
Çoğu zaman değil. CIF'te satıcının dar kapsamlı ICC (C) teminatı alması yeterlidir; kırılma, ıslanma, hırsızlık gibi hasarlar bu kapsamda değildir. Poliçe de çoğunlukla satıcının ülkesinde düzenlenir. Kendi poliçenizle kapsamı genişletir, hasarda muhatabı Türkiye'de tutarsınız.
CFR ile CIF arasındaki fark nedir?
Tek fark sigortadır. İkisinde de satıcı navlunu öder ve risk yükleme limanında alıcıya geçer. CIF'te satıcı ayrıca alıcı lehine asgari bir sigorta yaptırır, CFR'de yaptırmaz.
Konteyner yükünde FOB mu, FCA mı kullanılmalı?
ICC, konteyner yüklerinde FCA'yı önerir. Konteyner genellikle gemiye yüklenmeden günler önce terminalde taşıyıcıya teslim edilir; FOB'da risk ancak gemiye yüklenince geçtiği için aradaki süre belirsiz kalır.
DAT şartı neden yok?
Incoterms 2020 ile DAT kaldırıldı, yerine DPU geldi. DPU'da teslim yeri terminal olmak zorunda değildir; satıcı malı varış yerinde boşaltarak teslim eder.
Bu sayfa genel bilgi vermek için hazırlanmış bir rehberdir. Bağlayıcı olan, satış sözleşmenizde yazan teslim şartı ve ICC'nin Incoterms 2020 metnidir.
Kaynaklar: ICC, Incoterms® 2020.